Print | Stuur door

Hoe werkt het puberbrein?

Kinderen maken in de puberteit een grote verandering door. Meestal zie je je kind al vanaf een jaar of tien veranderen. De rijping van de hersenen speelt bij deze veranderingen een grote rol. Als je weet wat er in het brein van een tiener verandert, wordt ook duidelijker waar het typische pubergedrag vandaan komt en hoe je hier in de opvoeding op aan kunt sluiten.

De hersengebieden ontwikkelen zich niet gelijkmatig maar van achteren naar voren. En juist voor in de hersenen wordt het abstracte denken, het weloverwogen keuzes maken, consequenties van beslissingen overzien, goed plannen en prioriteiten stellen geregeld. Hierdoor zie je dat tieners een tijdje of geregeld hun “gezonde verstand” kwijt lijken te zijn. Ze hebben hun ouders weer nodig om bijvoorbeeld een huiswerkplanning te maken en zich ertoe te zetten huishoudelijke taken te doen. Aan de andere kant  staan ze daar niet erg open voor, omdat ze alles zelf willen doen en bepalen. Je kunt daarom het beste eenvoudige duidelijke regels stellen en deze ook consequent nakomen. Maar hoe bereik je dit zonder schreeuwen, zeuren of in drama’s te vervallen? Voor het antwoord op deze vraag kijken we wat verder naar de ontwikkeling van het puberbrein.

Emotie
De emotiegebieden in de hersenen worden al vroeg aangelegd. Ze worden onder controle gehouden door een remmend systeem in een deel van de hersenen dat bij jonge tieners nog niet klaar is. Dat emotionele deel in de hersenen is gevoelig voor de positieve gevolgen van gedrag. Het controlerende deel in de hersenen is gevoelig voor de negatieve gevolgen. Tieners tussen de 11 en 15 jaar zijn daarom heel gevoelig voor beloning en niet voor straf. Het gebruik van bijvoorbeeld een gedragscontract kan daarom heel handig zijn. Blijf  oog hebben voor wat je kind goed doet en geef je kind veel nieuwe kansen.

Onvoorspelbaar
Voor jonge tieners is het beoordelen van sociale tekens van anderen lastig. Pubers voelen zich daardoor snel aangevallen en reageren niet op voortekenen van jou als ouder/verzorger die aangeeft dat de maat vol begint te raken. Bedenk daarbij dat de afstemming tussen de hersendelen in ontwikkeling is en dat daardoor het gedrag van tieners vaak onvoorspelbaar is en je begrijpt waarom je soms niet meer weet waar je aan toe bent.

Je kunt als ouder/verzorger van een tiener het beste beschikken over een flinke dosis flexibiliteit, veerkracht en humor . Om dit dagelijks op te kunnen brengen heb je tijd en aandacht voor je zelf nodig. Ga er eens lekker tussen uit en doe geregeld dingen waar je blij van wordt.

Tip 1
Stimuleer nieuwe vaardigheden. Voor het puberbrein geldt “use it or lose it”. Als bepaalde vaardigheden niet benut worden in de tienertijd, dan zal het als volwassene meer moeite kosten ze alsnog te leren. Laat tieners daarom kennis maken met verschillende sporten, muziek en andere culturele uitingen. Stimuleer je tiener zijn/haar talenten te ontwikkelen en prikkel de nieuwsgierigheid naar nieuwe feiten. Bemoedig je tiener als hij/zij het spannend vindt op nieuwe activiteiten af te stappen.

Tip 2
Experimenten laten zien dat jongeren tot een jaar of 15 er meer moeite hebben om meerdere taken tegelijk uit te voeren. Dit zou je niet vermoeden als je ziet welke programma’s de gemiddelde tiener allemaal open heeft staan op zijn/haar PC tijdens het huiswerk maken. Maar schijn bedriegt. As een jonge tiener continu zijn/haar aandacht verdeelt, dan lukt het niet meer tot reflectie, weloverwogen beslissingen en creatief denken te komen. Laat de computer daarom nog maar even in de woonkamer staan en help je tiener zijn/haar tijd goed in te delen. Een tiener heeft steun nodig om tot goede leerprestaties te komen.

Samenvattend kun je zeggen dat een tiener veel sturing en hulp bij het plannen en organiseren van zaken nodig heeft. Daarbij heeft hij/zij ook positieve, geduldige en bemoedigende ouders/verzorgers nodig. Recent onderzoek laat zien dat jongeren die liefdevol maar streng worden opgevoed het gelukkigst zijn.
 
Lees hier meer over het puberbrein en bestel de brochure ‘Puberhersenen in ontwikkeling' of bekijk het gratis PDF bestand. Een aanrader is ook het boek 'Puberbrein binnenstebuiten' van Huub Nelis en Yvonne Sark.

Terug naar het overzicht